Monday, 31 August 2015

‘कॉम्प्युटर इंजिनिअर’ व्हायची इच्छा आहे - प्रियंका कुराडे

Priyanka Kurade

प्रियंकाची कौटुंबिक पार्श्वभूमी मध्यमवर्गीय आहे. तिची आई रुग्णालयात ‘आया’चे काम करत असून वडिल आमदारांच्या कार्यालयात कामाला आहेत. तिला एक भाऊ असून तो शिकत आहे. प्रियंका ही आर्ट्समध्ये पदवीच्या पहिल्या वर्षाला शिकत आहे. 

प्रियंकाच्या मैत्रिणीने तिला डिजिटल लिटरसी कोर्सबाबत (डी.एल.सी) माहिती दिली. मैत्रिणीने सांगितल्यानूसार प्रियंकाने कॉम्प्युटर कोर्सला प्रवेश घेतला. ‘डिजिटल लिटरसी कोर्समध्ये बेसिक कॉम्प्युटरसोबत वर्ड,एक्सेल, पॉवर पॉईंट, इंटरनेट, आदींच्या महत्वासोबत उपयोग आणि फायदे समजले. शिक्षकांनी प्रॅक्टीकली कॉम्प्युटरवर शिकवल्यानंतर ते विद्यार्थ्यांना प्रोजेक्ट करायला सांगत. जर  विद्यार्थ्यांला एखादी बाब आली नाही,तर ते शिक्षक समजावून सांगत. क्लासमधले मित्र-मैत्रीणीही अभ्यासात मदत केली.’ असे प्रियंकाने सांगितले.  प्रियंकाला इंटरनेटमध्ये विविध माहिती शोधण्यात रस आहे. ऐतिहासिक माहिती शोधणे, क्रांतिकारकांच्या घटना अशा विविध प्रकारच्या माहितींसाठी प्रियंका इंटरनेटचा वापर करते. ‘एक्सेलमध्ये बँकेची स्लीप बनवणे, पॉवर पॉईंट प्रोजेक्टचे प्रेझेंटेशन तयार करणे, दैनंदिन कामांमध्ये कॉम्प्युटरचा वापर कसा होतो या बाबी कोर्स शिकण्याअगोदर माहित नव्हत्या, त्या कोर्स पूर्ण झाल्यानंतर समजल्या.’ हा अनुभव प्रियंका व्यक्त करते.
           
प्रियंका ही बहिणीच्या माध्यमातून डेंटिस्टकडे  असिस्टंट म्हणून नोकरीला लागली. प्रियंका जिथे नोकरीला आहे, तिथे वेगवेगळ्या सॉफ्टवेअर काम करावे लागते. ‘डी.एल.सी कोर्स शिकल्याने विविध प्रकारच्या सॉफ्टवेअर काम करता येते. एक्स-रे आणि माहिती इ-मेलद्वारे पाठवणे, या सर्व गोष्टी डिजिटल लिटरसी कोर्समुळे शक्य झाल्या.’ हे  प्रियंका मान्य करते. कॉम्प्युटरच्या क्षेत्रात सखोल ज्ञान घेऊन प्रियंकाला ‘कॉम्प्युटर इंजिनिअर’  व्हायचे आहे. 

Friday, 28 August 2015

अब मुझे ज्यादा जिम्मेदारी का काम मिला है- प्रीती सोनार

Priti Sonar

कंप्यूटर इनदिनों न केवल हर क्षेत्र के लिए बल्कि हर किसी के जीवन का एक अभिन्न अंग बन चुका है, फिर चाहे वो स्कूल हो या कोई दफ्तर, शॉपिंग मॉल हो या हॉस्पिटल. ऐसे में कंप्यूटर प्रशिक्षण की मदद से कई लोग अपना मुकाम हासिल करने की होड़ में लगे हुए है. शादी के बाद जब प्रीती सोनार मुंबई आई, वे सिर्फ 12वी तक शिक्षा प्राप्त कर पाई थी, शादी के पश्चात् उन्होंने मोंटेसरी का कोर्स पूरा किया और घर के पास ही लेट चन्द्राबाई लक्ष्मण चौगुले स्कूल में उन्होंने सीनियर केजी के बच्चों को शिक्षा देने का कार्य शुरू किया.

जब केजी के बच्चों के साथ प्रीती शिक्षण कार्य कर रहीं थी, उस दरमियाँ रोटरी क्लब और प्रथम इंफोटेक फाउंडेशन की ओर से चलाये जा रहें डिजिटल लिट्रेसी कोर्स (डीएलसी) की शुरुआत उस स्कूल में हुई, जिसके बारे में प्रीती के मन में काफी जिज्ञासा थी, उन्होंने वहां मौजूद प्रशिक्षकों से कोर्स के बारे में अधिक जानकारी ली और कोर्स करना शुरू कर दिया. जैसे ही यह कोर्स उन्होंने पूरा किया वैसे ही स्कूल के संचालकों ने प्रीती पर कुछ नई जवाबदारियाँ देनी शुरू कर दी. अब प्रीती स्कूल के लिए कंप्यूटर सॉफ्टवेर की मदद से डाक्यूमेंट्स तैयार करना, स्कूल के लिए पॉवरपॉइंट बनाना का, एक्सेल की मदद से रिपोर्ट कार्ड बनाने के साथ साथ इन्टरनेट का इस्तेमाल बखूबी अपने कार्य के लिए कर सकती है.


प्रीती बताती है कि “अगर मैंने यह कोर्स नहीं किया होता तो, शायद मुझे उसी जगह पर दूसरी बड़ी जवाबदारियाँ नहीं मिल पाती. मैंने इन सब के अलावा कई और कौशल सीखें है, जिसमे बात करने से लेकर, खुद को पेश करने तक की कई स्किल शामिल है. मैं लोगों को बदलते समय और बदलती टेक्नोलॉजी के साथ कंप्यूटर का प्रशिक्षण देना चाहती हूँ, ताकि आने वाले समय में वो लोग भी किसी अच्छी जगह कार्य कर सकें.”

Thursday, 27 August 2015

Every dark cloud has a silver lining..... Story of Supriya Narvekar

Supriya Narvekar

Growing with struggles after losing her dad at the age of 11, Supriya Narvekar was brought up the hard way. With a little money received after her father’s death and a small amount of pension this family saw it through. “My mother made papads and sold them from home. She also did small jobs in food stalls and garment factories. But she never forced me to work. She let me study. I completed my education but things started getting more and more difficult for us and then I realised I need to do something”, recalls Supriya.

Supriya, a young girl then, joined PIF in 2006 as a sancharak in Amchi shalla, one of PIF oldest centers in Mumbai. She was with the primary section. She was a graduate along with a certificate in MSCIT. She worked as a sancharak for a year and a half and because of her capabilities and skills, she was asked to join the content team as a trainer. “I conducted my first training session in Khamgaon and I did it alone for 92 teachers”, says Supriya with pride. Supriya conducted many such trainings while travelling to places like Pune and Ratnagiri too. And she did this with sincerity along with her on-going sancharak responsibilities with a salary of just Rs. 1.5K. 

Her role model is her mother.  “When I was offered this Sancharak job my mother was very supportive. The salary was very less but she told me that the money was not important and that I should only focus on gaining experience and building on my skill set. Till date I respect my mother’s words and am happy to be her daughter”, says Supriya.

This dedicated Supriya was on her way to sore heights. Next she was Team Leader of Mumbai  western region with 8 centers and a team of 14 sancharaks. She did this for a year and a half. But this was not enough, Supriya was soon made District Coordinator of Mumbai Western region and Badlapur where she had to oversee 26 schools in all. “This was a challenging role and was a very different experience as I had to work with government officials in Badlapur”, says Supriya.
Supriya was soon married and after a year had to quit as her husband got transferred and so she too had to re locate. After a while, when in Pune, Supriya joined PIF once again as Program Coordinator with the India Digital Inclusion (IDI) Program in Pune. This was again a new learning as she now had to work with community centers. She was incharge of 10 centers with a team of 20 sncharaks and 20 Community Connectors. The program involved training in Digital Literacy, internet and soft skills. The most challenging and interesting part of her role were the surveys, mobilization and The Pune Beehive promotion workshops.

Supriya had another break as she had her baby girl. But this did not keep her away from PIF for long. Supriya was back again as soon as her daughter was a few months old. She was then with the IDI Program in Mumbai and Navi Mumbai. Here she had to work from scratch as the program had just taken off and there was a lot to do. She was completely involved in the process of building the team to mobilization to planning and scheduling. “I got to know of those areas I I never even heard of before like Digha, Vittawa and so on.

The program began with 23 centers. Supriya was incharge of 13 centers  around Central and Navi Mumbai. These centers work from 6 to 8 pm. “The biggest challenge I faced here was getting students to do the course and then connect them to suitable employment”, says Supriya. This was through one year and much more than the set target was achieved. 1000 students trained! The program will go on for the next year with centers around Thane and Navi Mumbai.

At present Supriya is with the same program and oversees the soft skill workshops and content of all centers. She is also involved in the job placement processes like coordinating job fairs, interviews etc.
Supriya feels a great sense of satisfaction from the work she does. “Many students come back and thank me for introducing them to the DLC course. Most of them are married women who were just wasting time at home and somehow I managed to convince them to do something. They joined and now they are doing so much”, says Supriya with a great sense of achievement.

She recalls, “One of our students, Sushma Pandhre  had only completed her  S.S.C. and so did not find herself capable to getting a job. She joined our course, completed it successfully, did an internship in the same school and is now working as a sancharak in the same school that her children study. They were proud of their mother. I am happy that I was instrumental in changing her life”.

“I like teaching and learning and maybe that is why I entered PIF and have kept coming back to it again and again. All this has helped me become the confident woman that I am today”!

Wednesday, 26 August 2015

विद्यार्थ्यांना शिकवण्यामध्ये आनंद वाटतो. - पूनम चव्हाण

Poonam Chavan

डिजिटल लिटरसी कोर्स शिकल्यानंतर पूनममध्ये आत्मविश्वास आला, की ती चारचौघांसमोर आत्मविश्वासाने बोलू शकते.  पूनम ही मुंबईत आई-वडिल, काका-काकी, बहिणीसोबत  एकत्र कुटुंबात राहते. वडिल के.इ.एम हॉस्पिटलमध्ये नोकरीला आहेत आणि आईकडे घराची जबाबदारी  आहे. पूनमचे  शालेय आणि महाविद्यालयीन शिक्षण व्यवस्थित झाले. तिला क्रिकेट फार आवडते. डिजिटल लिटरसी कोर्स शिकत असताना एका बाजूला तिचा  कॉलेजचा अभ्यासही सुरु होता. पूनम ही वाणिज्य शाखेची पदवीधर  (T.Y..B.COM) आहे.

कॉम्प्युटरविषयी सखोल माहिती करून घेण्याची इच्छा असल्यामुळे पूनमने  डिजिटल लिटरसी कोर्समध्ये (डी.एल.सी.) प्रवेश घेतला. रोटरी क्लब आणि प्रथम इन्फोटेक फाउंडेशनच्या माध्यमातून कोर्सची आखणी करण्यात आली होती. तिच्या काकाच्या मित्राने  कॉम्प्युटर  कोर्सचा  क्लास  सांगितला. त्या कोर्समध्ये ऑपरेटिंग सिस्टम,माक्रोसॉफ्ट ऑफिस आणि इंटरनेट यांचा अभ्यासक्रम होता. प्रॅक्टिकल आणि थिअरी असे अभ्यासाचे स्वरूप होते.  प्रॅक्टिकल स्वरूपातील  पॉवरपॉइंट प्रेझेंटेशन पूनमला फार आवडायचे. तिचा  क्लासमध्येच कोर्सचा दैनंदिन अभ्यास पूर्ण व्हायचा, त्यामुळे कोर्सच्या अभ्यासाला तिने स्वतंत्र वेळ दिला नाही.  क्लासमधले सहकारी व मित्र-मैत्रीणींशी शिकवलेल्या अभ्यासाबाबत चर्चा होत असे आणि सर्व एकमेकांना मदतही  करायचे. सॉफ्ट स्कीलचे  लेक्चरही  खूप  आवडायचे. खेळ आणि वेगवेगळ्या अक्टीविटीच्या माध्यमातून अनेक गोष्टी शिकायला मिळाल्या. आत्मविश्वास, संवाद कौशल्य, धाडसीपणा, इत्यादी गोष्टी शिकता आल्या. त्याचा कामाच्या ठिकाणी आणि दैनंदिन जीवनात उपयोगही  होत असतो.  पूनम म्हणते की, ‘याअगोदर मी स्वत: खुप घाबरायची. आता मी चार लोकांसमोर उभी राहून बोलू शकते.  कोर्समुळे मला कॉम्प्युटरची सखोल माहिती मिळण्यास मदत झाली.’ पूनमने मातोश्री कस्तुरबाबेन ठक्कर केंद्रातून डिजिटल लिटरसी कोर्स  पूर्ण केला.

डिजिटल लिटरसी कोर्स पूर्ण केल्यानंतर शिवाई विद्या मंदिर शाळेत पूनमने इंटर्नशिप केली  आणि त्याच शाळेत नोकरीही मिळाली. त्यामध्ये वर्गातील मुले, विद्यार्थ्यांचा अभ्यास, शिकवण्याची पद्धत, इ. गोष्टी शिकायला मिळाल्या.  ‘जे शिक्षण क्लासमध्ये शिकले ते विद्यार्थ्यांना शिकवण्याची आवड मनापासून निर्माण झाली. शिकवताना विद्यार्थ्यांना गोष्टी समजावून सांगाव्या लागतात. शैक्षणिकदृष्ट्या अप्रगत मुले असल्यामुळे त्यांची उजळणी घेऊन अभ्यास घ्यावा लागतो. चित्र वाचन, चित्र क्रिया, प्रश्न यांच्या माध्यमातून त्यांना शिकवावे लागते.’ असे पूनमला वाटते.   


कोर्सचा फायदा कामाव्यतिरिक्त घरी आई-वडिलांना कॉम्प्युटर शिकवण्यात होतो. तसेच  विविध प्रकारचे फॉर्म कसे भरायचे यांची माहिती नातेवाईक आणि मित्र-मैत्रीणींना देता येते. वाचन हा पूनमचा  छंद असून पौराणिक आणि अध्यात्मिक पुस्तके तिला आवडतात. मुलांना शिकवण्यात रस निर्माण झाल्यामुळे शैक्षणिक क्षेत्रात करियर करण्याची पूनमची इच्छा आहे.  

Tuesday, 25 August 2015

आजकल की शिक्षण पद्धति- किमया घरत

Kimaya Gharat

किमया घरत अलीबाग में प्रथम इंफोटेक फाउंडेशन के साथ कार्य कर रहीं है. किमाया के माता सरकारी विभाग में अधिकारी पद है, पिता हाल ही में अलीबाग के सिविल अस्पताल से सेवानिवृत्त हुए है. किमया के अलावा घर में एक छोटा भाई भी है. किमया की पढ़ाई अलीबाग की ही एक शाला में पूरी हुई है. बायोलॉजी से 12वी करने वाली किमया ने कंप्यूटर में आईटी, टैली, और एम्एससीआईटी भी किया है. किमया ने आर्ट्स में दिलचस्पी के चलते, इंटीरियर डिजाइनिंग में डिप्लोमा भी किया है. हालांकि मौके मिलने के बावजूद उन्होंने, इंटीरियर डिजाइनिंग में करियर नहीं बनाया, लेकिन वो खुद के और रिश्तेदारों के घर में अपनी डिजाइनिंग स्किल का उपयोग बखूबी करती है.

किमया शादीशुदा है और उन्हें एक बेटा भी है. किन्ही कारणों से किमया का ग्रेजुएशन पूरा नहीं हो सका है, लेकिन टीचिंग में आगे का करियर बनाने के उद्देश्य से वो बीए के लिए एडमिशन लेने का मन बना रहीं है. 2007 में प्रथम इंफोटेक फाउंडेशन के साथ, किमया ने संचारिका (टीचर) के रूप में करियर की शुरुआत की थी. प्रथम इंफोटेक फाउंडेशन के द्वारा चलाये जा रहे कंप्यूटर कोर्स के जरिये, बच्चों को कंप्यूटर की मूलभूत बातों से वाकिफ करवाना, सॉफ्ट स्किल के जरिये उन्हें काबिल बनाना उनकी मुख्य जवाबदारी थी. करीब करीब 5 साल तक संचारक का कार्य करने के बाद आज किमया टीमलीडर है. संचारिका के रूप में किमया 3 केन्द्रों में 400 बच्चों के बीच काम किया करती थी. फिलहाल बतौर टीमलीडर 9 केन्द्रों में 5 संचारकों की टीम के साथ 1,300 बच्चों के बीच में कार्य कर रहीं है.

अपने कार्य के बारे में किमया बताती है कि “टीमलीडर के पद पर मेरी जिमीदारियां न केवल संचारकों की तरफ है, बल्कि मुझे स्कूल मैनेजमेंट, जिन बच्चों के बीच में हम कार्य कर रहें है उन के प्रति भी है. मुझे उनकी अटेंडेंस से लेकर, वो क्या सीख रहें है सब बातों पर नज़र रखनी होती है. इसके साथ ही रिपोर्टिंग, हर दिन की प्लानिंग, पेपर सेट करना, एग्जाम, सभी की (बच्चों, संचारकों और मैनेजमेंट) समस्याओं पर ध्यान देना, प्रेजेंटेशन के जरिये अपनी बात उन तक पंहुचाना, और अलग- अलग एक्टिविटीज के जरिये बच्चों को तैयार करने का कार्य मेरा है.”

किमया ने खुद में भी काफी बदलाव देखें है वो बताती है कि “इस बीच मैंने भी कई बातें प्रथम इंफोटेक फाउंडेशन के साथ जुड़ने के बाद सीखी है. मुझे कई बातों की जानकारी नहीं थी, उस वक़्त मुझे ईमेल तक भेजते नहीं बनता था. लेकिन कई लोगों का मुझे सहयोग मिला और मैं बहुत कुछ सीखा है और आगे भी सीख रही हूँ.” संवाद, पर्सनालिटी डेवलपमेंट, और भी अनेक कौशल उन्होंने यहाँ सीखें है. जिसके चलते उनका मनोबल काफी बढ़ गया है.

एजुकेशन में हो रहे बदलाव में किमया का मानना है कि “कुछ हद तक यह बदलाव ठीक है क्योंकि बच्चे बहुत ही कम उम्र में वो सब सीख रहें है जो शायद उनके लेवल से काफी ऊपर है. अभी की शिक्षण पद्धति के दोनों पहलु है एक अच्छा भी है की बच्चे बहुत शार्प हो रहें है, दूसरा बुरा भी है की बच्चे सिर्फ पास होने के लिए पढ़ाई कर रहें है, उन बातों का ज्ञान होना भी जरुरी है. फिलहाल एजुकेशन इतना तेज हो गया है कि, जो चीज़ हम पहली या दूसरी में सीखते थे वो आजकल नर्सरी में ही सिखा दिया जाता है.”


Kimaya with her family

जहाँ तक कंप्यूटर एजुकेशन की बात है हर किसी को कंप्यूटर सीखना चाहिए क्योंकि अभी जब अधिकाँश चीजें कंप्यूटर की मदद से ही कि जाती है, ऐसे में बदलती तकनीक के ज्ञान में ढालना बहुत जरुरी है, नहीं तो हम काफी पीछे रह जाएँगे. कविताएँ लिखने का शौक रखने वाली किमया मानती है कि आनेवाले समय में वो अपनी पढ़ाई पूरी करना चाहती है. इसके साथ ही अगर उन्हें कुछ और जवाबदारी ऑफिस की ओर से दी जाती है तो वो उन जवाबदारियों को लेने के लिए बिलकुल तैयार है.

Monday, 24 August 2015

PIF has given me wings, and I will fly high- Santosh Dhodi

Santosh Dhodi

Santosh Chotu Dhodi, a young man of 22 joined the Pratham family in 2012 as an accountant and admininstartion incharge at Talasari. This taluka of Palghar district, to which he belongs to is also one of the most backward rural and tribal regions in Maharashtra, where he resides with his family.
After 2 years, a computer program began there. Santosh’s computer skills were noticed and he was immediately picked up as a Team Leader for the program with Pratham Education Foundation. His team consisted of 10 trainers. His schedule was packed with school visits, setting the time table, meeting with school officials etc. He played his role very diligently for a year and then came the day of his entry into Pratham InfoTech Foundation (PIF) in 2015.

“Life in PIF is amazing.  Everyone here are very friendly and helpful”, says the happy man. Santosh looks after 5 schools and has a team of 10 sancharaks (computer instructor). Through this program, Santosh is responsible in e educating 6800 children. There is soon going to be expansion with an increase of 10 schools. Santosh likes the reporting system at PIF as well as the step by step training methodology used with the students in the program. He also mentions about his interest in the content used.

When asked about his view on Information Technology (IT) in today’s world, he had a lot to say, “I loved computers from the start. I did my MSCIT course after completing my HSC. And that was when I started loving IT more”.

Santosh got enrolled into degree college, but you would find him less in class and more in the computer lab. The professor at the lab was from his village. Since Santosh wanted to spend some extra time on the computer, he offered to help the professor in teaching the students.
 He spent the next 3 years of his graduation doing the same thing.  After completing his graduation, Santosh did not manage to get a job based on his degree but he was never upset. “I had my IT skills with me and I knew that I could get a job anywhere. Even the smallest of jobs today need some sort of IT know how. And my job at PIF involves giving the same IT skills to young children. I believe we are making a big difference in their life as it will help them in their future”, says Santosh.
Santosh is also interested in hardware and has completed his Jet King course. He likes to keep himself updated with the new findings in the market.

Work outside PIF- Santosh with his farm yard animals

While this is his professional side, Santosh has an interesting personal side too. He lives with his parents and 3 siblings and his wife too. He got married in 2014. “In our village parents get their children married early”, says Santosh. His family’s primary occupation is farming. His brother works as a driver taking after what his father used to do earlier. “All of us work on the field. We get up early and begin our work. My father, one of my brothers and I then leave for our respective jobs. My other 2 siblings study and help mother on the field. After our day’s work we come home and go back on the field”, describes Santosh.

During the conversation, Santosh got teary and wanted to share something that was close to his heart, “I want to make my father proud of me. He has spent all his savings and also borrowed money from people to get me married. I had made up my mind to work hard and pay up all the debt and save my father from all the embarrassment of people who come to our door asking for the money to be returned. I also want to do something for my wife who gave up her nursing career in Gujarat to look after me and my family here in Maharashtra”.

Santosh now 26 years of age, has big plans for the future. He wants to make his wife learn Marathi, as she is new to the language, complete her computer course and then begin computers classes at his place in partnership with his wife. This will also benefit his village children along with giving his wife something productive to do each day.


Santosh feels good that he is finally earning for his family and making his father smile each day. “PIF has given me wings. I will fly high and do all I can to make a difference in the lives of my family members as well as the many students in my classes who are yet to build their futures”, says Santosh with a twinkle in his eyes.


Saturday, 22 August 2015

नोकरीतील प्रगती डिजिटल लिटरसी कोर्समुळे झाली. - विरेंद्र गौड

Virendra Gaud

विरेंद्र दहावी उत्तीर्ण आहे. तो सॉलिटर होंडा वर्कशॉपमध्ये  मेकॅनिकचे  काम करतो. मार्च  २०१५ ला विरेंद्रने डिजिटल लिटरसी कोर्समध्ये (डी.एल.सी) अॅडमिशन घेतले. विरेंद्रच्या मित्राने त्याला डी.एल.सी कोर्सची माहिती दिली.

डिजिटल लिटरसी कोर्समध्ये वर्ड, एक्सेल,पॉवर पॉईंट, इंटरनेट, इ. शिकण्यासोबतच टायपिंग करणे, चित्र काढणे आणि वर्ड आर्ट बनवणे हे देखील त्याला चांगले जमायला लागले. क्लासमध्ये शिक्षक हे उत्तम पद्धतीने शिकवायचे. जर काही समजले नाही, तर ते समजून सांगायचे. ‘मला चित्र काढायला खूप आवडायचे, तांत्रिकदृष्ट्या जर कॉम्प्युटरवर  ते कोणाला जमत  नसेल, तर मी त्यांना आवर्जून सांगत असे. एखाद्या कॉम्प्युटर ‘की’ने चित्राची व्यवस्थित मांडणी कशी करायची. एखादी चूक झाल्यास ती बरोबर कशा पद्धतीने करायची यांसारख्या वेगवेगळ्या बाबी मी मित्रांना करुन दाखवत.’ असे विरेंद्र सांगतो.

‘मी कोर्सआधी कधीच कॉम्प्युटर हाताळला नव्हता, इंटरनेटही मला येत नव्हते. डिजिटल लिटरसी कोर्समुळे सी.पी.यु., मॉनिटर, स्क्रीन, माऊस,की-बोर्ड,इ. पहायला मिळाले. आता मी चांगल्याप्रकारे इंटरनेटवर ‘सर्फिंग’ही करु शकतो.’ अशी भावना त्याने व्यक्त केली.  


विरेंद्र हा डिजिटल लिटरसी कोर्स शिकण्या अगोदरपासूनच नोकरीला होता. कारच्या  मेकॅनिकचे काम विरेंद्र  सॉलिटर होंडा कंपनीत करत आहे. त्याचे काम टेक्निशियन स्वरूपाचे असून  त्यामध्ये इंजिन, ब्रेक, क्लच, लाईट, इ. पार्टस् तपासणे, ते दुरुस्त करणे आणि त्याचा रिपोर्ट देणे यांचा कामात समावेश होतो. कारचे डायग्नोस्टींग  हे लॅपटॉपच्या माध्यमातून केले जाते. कोर्स केल्यांनतर विरेंद्रला ते यायला लागले. त्याआधी विरेंद्रला ते जमत नव्हते. विरेंद्रची वाटचाल ही व्यावसायिक होण्याच्या दिशेने सुरु आहे.

Friday, 21 August 2015

शिक्षण और आईटी का चोली-दामन का साथ है- अब्दुल रज्ज़ाक बेद्रेकर

Abdul Razaque

अब्दुल रज्ज़ाक बेद्रेकर सोलापुर से ताल्लुख रखते है, उनके पिता व्यावसायिक है और माँ शिक्षिका है. रज्ज़ाक के घर में माता- पिता के अलवा एक भाई और एक बहन भी है, जिनकी पढ़ाई काफी अच्छी तरह से पूर्ण हुई है. रज्ज़ाक ने उर्दू माध्यम से 12वी तक शिक्षा हासिल की है. इसके साथ ही उन्होंने डी एड और बी एड का अध्ययन भी पूरा किया है.

डी एड पूरा करने के बाद रज्ज़ाक को प्रथम इंफोटेक फाउंडेशन से जुड़ने का मौका मिला, यहाँ उन्होंने बतौर संचारक ढाई साल तक कार्य किया. टीचिंग में बचपन से इंटरेस्ट के चलते उन्होंने बी’एड करने का फैसला लिया और प्रथम इंफोटेक फाउंडेशन छोड़ने का निश्चय किया. बाद में उन्हें प्रथम इंफोटेक फाउंडेशन में कार्य करने का एक और मौका मिला. इस बार रज्ज़ाक को टीमलीडर की जवाबदारी दी गई. इस तरह से रज्ज़ाक ने कार्य करते- करते बी एड का प्रशिक्षण हासिल कर एम.एस.सी.आई.टी का कोर्स भी पूरा किया है.

बतौर संचारक; यह रज्ज़ाक पहली जॉब थी इसलिए थोड़ी हिचकिचाहट थी, लेकिन यहाँ उन्होंने बच्चों को पढ़ाने का गुण सीखे, ट्रेनिंग करना और उस ट्रेनिंग का बच्चों को किस तरह से फायदा दिलवाया जा सकता है इस विषय पर उन्होंने ध्यान दिया, बच्चों को कंप्यूटर का ज्ञान होना जरुरी है इसलिए उन्हें कंप्यूटर का बेसिक, अलग अलग एप्लीकेशन सॉफ्टवेर, इन्टरनेट, सॉफ्ट स्किल आदि बाते बच्चों को सिखाने का कार्य किया करते थे.

रज्ज़ाक बतातें है की “जिन लोगों (आर्थिक तौर पर कमजोर) के बीच में हम कार्य कर रहें है, उन्हें इस तरह का शिक्षण देना बहुत जरुरी है. क्योंकि जब हम छोटी- छोटी इंडस्ट्री की बात करतें है तो ढेर सारी उद्योग बस्तियों में ही होते है और इन्ही लोगों के द्वारा चलाये जाते है. ऐसे में अगर हम इन्हें कंप्यूटर का ज्ञान दें तो हो सकता है की वो अपने कार्य में तकनिक का इस्तेमाल कर आगे बढ़ सकतें है.” “जिस तरह का कार्य प्रथम इंफोटेक फाउंडेशन कर रही है, उससे उन बच्चों को ज्यादा फायदा हो रहा है जो कुछ करने के इच्छुक है लेकिन आर्थिक रूप से थोड़े कमजोर है.”

Abdul with his students in class

इसके पहले बतौर संचारक रज्ज़ाक ने 1 शाला में 150 बच्चों के बीच कार्य किया था. फिलहाल रज्ज़ाक टीमलीडर है और उनका साथ देने के लिए 11 संचारकों की टीम है जो तकरीबन 1,900 बच्चों के बीच में कार्य कर रहें है. रज्ज़ाक की जवाबदारियों में संचारकों से काम करवाना, बच्चों की प्रोग्रेस पर ध्यान देना, बच्चों के साथ समय बिताना और अगर कुछ समस्या है तो उन का हल करना, जिन स्कूलों में कार्य चल रहा है उनके मैनेजमेंट से डील करने आदि कार्य करतें है.

एजुकेशन की जहाँ तक बात है रज्ज़ाक का मानना है की “अभी का एजुकेशन चाइल्ड सेंटर्ड है, बच्चों को पढ़ाई में इन्वोल्व कर लिया जाता है, जिससे बच्चे खुद ब खुद सीखना शुरू कर देतें है, ऐसे में बच्चों का आत्मविश्वास भी बढ़ता है.” “प्रेजेंटेशन की मदद से भी इनदिनों बच्चों की पढ़ाई करवाई जाती है, ऐसे में पिछले कई सालों में हमने शिक्षण में आईटी का चलन बढ़ते देखा है. आने वाले समय में बच्चों को सिर्फ एक मोनिटर की जरूरत होगी जो यह देख सकें की बच्चा सही तरह से सीख रहा है या नहीं; पेपर लेस ऑफिस के बारे में तो सुनते आ रहें है, अब वर्चुअल क्लास रूम की बारी है.”



इतिहास में काफी दिलचस्पी रखने वाले रज्ज़ाक कॉंफिडेंट है, उन्हें टारगेट बेस्ड कार्य करना बहुत अच्छा लगता है, उनकी कई भाषाओँ पर अच्छी पकड़ है, किसी भी चीज़ को लोगों के सामने निडरता से प्रस्तुत (प्रेजेंटेशन) कर सकतें है. निजी जीवन में रज्ज़ाक को किताबे पढना, दोस्तों के साथ समय बिताना, फिल्मे देखना काफी पसंद है.

Thursday, 20 August 2015

Learn while you teach - Story of Supriya Morwadkar

Supriya Morwadkar

Love for teaching and being surrounded by kids, Supriya Morwadkar has finally found what she has been looking for.

After joining the Digital Literacy Course and learning a lot from it, this young girl was filled with not only knowledge but also dreams, expectations from herself and the confidence to go ahead and achieve it all. Supriya had done many courses earlier but says that she never learnt so much as she has learnt here at the center at Yashwant Nagar, Digha. Without a computer at home, Supriya was always longing for some practice and she made the most from the course duration.

As soon as the course came to an end, Supriya was immediately chosen as a Sancharak (computer instructor) in the same school. Her role involved training students right from Jr. Kg to Std 10. “I love the theory and practical class methodology. I enjoy myself and do not even realise when it is time to go home”, she says.

Supriya lost her father when she was in the 6th standard. And her mother was just a housewife who found it very difficult to look after 2 daughters and a mentally challenged son. Her family faced a lot of financial issues. She wanted to do a degree in finance but couldn’t afford the fees and had to settle down with marketing. Later she realised that the jobs offered in her field was not meant for her, upset and lost, Supriya was in search of something she would love doing.” The job I am doing now has made me realise what I like doing. It is a job that gives me a lot of respect. I am comfortable and happy with this role. I have always loved teaching children”, says Supriya with a twinkle in her eyes.
She is thankful to the DLC course for the skills she has received which has made it possible for her to work as a computer teacher. “I also conduct coaching classes at my place and have 12 students already”, says Supriya.

Her brother goes to a special school and is fond of playing videos games. Supriya wants to work hard, save some money and buy a laptop so that her brother can do something more than just playing games on it. “I believe everyone should know about the wonderful world of Information Technology and I would like to start from my little brother”, says the young lady.

Supriya has colourful hobbies.”I love rangoli making and I am also good at mehendi designs. I never miss any competition. I believe that taking part and enjoying myself is more important than winning”, says a talented Supriya.

Supriya has realised what she can do and wants to do more. She wants to do her B. A. too and has already taken admission for the same. She has also encouraged her mother to start a tailoring business.


Good luck girl!

Wednesday, 19 August 2015

आत्मविश्वास - अनुभव आणि जिद्दीमय शिदोरीसोबतचा जीवन प्रवास - परवेज पठाण

Parvej Pathan

भविष्याचा लेखाजोखा मांडण्यासाठी भूतकाळ आणि वर्तमानाची साथ घ्यावी लागते. वर्तमान सुस्थितीत असले, तरी भविष्य चांगले होईलच असे नाही ना ? भविष्याची तजवीज आतापासूनच करणे, योग्य ठरेल का ? भूतकाळ आणि भविष्यकाळ यांच्या विचारात वर्तमानाचा आनंद हरवू न देणे हेच योग्य ठरेल, असे वाटते ना !  वर्तमानात येईल ती परिस्थिती आणि समस्या आव्हान म्हणून स्वीकारून आयुष्याची मार्गक्रमणा  करत राहणे, हे हितावह ठरेल. वेळ आणि काळ  कधी जीवनाचे रंग बदलतील सांगता येणार नाही. तुमच्यासमोर असाच एक काळाचा प्रवास उलगडताना...

परवेज महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील कराड तालुक्यात लहानाचा मोठा झाला.  आजोबांकडे जमीन-जुमला मोठ्या प्रमाणावर असल्यामुळे कुटुंबाचा उदरनिर्वाह व्यवस्थित होत होता. कुळ कायदा घोषित झाल्यानंतर बरीचशी जमीन त्यांना सोडावी लागली. जेव्हा जमीन गेली, तेव्हा घरची परिस्थिती  खालावली.

परवेजचे वडील टेलरिंग व्यवसायात नोकरीला होते. शाळेचे शिक्षण बऱ्यापैकी झाले. घरात तिघे भाऊ, त्यात आर्थिक परिस्थिती बेताची. तरीही तिघांची शिक्षणासाठी  धडपड सुरूच होती. परवेज अभ्यासातल्या हुशारीसोबतच शालेय आणि आंतरशालेय स्पर्धांमध्ये भाग घेत. दहावीचे शिक्षण पुर्ण झाल्यावर आय.टी.आय.मध्ये जाण्याचा विचार होता. परंतु तिथे प्रवेश न मिळाल्याने त्याने कॉलेजमध्ये वाणिज्य (कॉमर्स) शाखेचा मार्ग स्वीकारला. अकरावी प्रवेशाच्या दरम्यान घरची आर्थिक घडी नाजूक असल्याचे परवेजला जाणवले. त्यावेळी नोकरी करून महाविद्यालयीन शिक्षणाचा खर्च स्वत:च करण्याचा त्याने निर्णय घेतला.

सुरुवातीला परवेजने सोलारच्या दुकानात एक महिना काम केले. त्या कामात काही शिकण्यासारखे वाटले नाही, म्हणून ते काम त्याने सोडले.  त्यानंतर त्याला  एका बेकरीत काम करण्याची संधी मिळाली. बेकरीतील विविध पदार्थांच्या विक्रीपासून ते पर्यवेक्षकाच्या कामाचे दायित्व परवेजवर होते. ते काम त्याने सलग दोन वर्ष केले. परवेजने बारावीनंतर  एम.एस.सी.आय.टी. व कॉम्प्युटर हार्डवेअर आणि नेटवर्कींगचा कोर्स पुर्ण केला. त्यानंतर परवेजला इंडिया इन्फोटेक संस्थेत कॉम्प्युटर शिकवण्यासाठी विचारणा करण्यात आली. विद्यार्थ्यांना शिकवताना विद्यार्थ्यांच्या अभ्यासाची गोडी, त्यांना शिकवण्याची पद्धत, अध्ययन कला, इत्यादी  गोष्टी परवेजला शिकता आल्या. सहा महिने परवेजने कॉम्प्युटर शिक्षकाचे काम केले.

कराड नगरपरिषदेच्या शाळेमध्ये संगणक शिकवण्यासाठी शिक्षक पाहिजेत, ही  जाहिरात परवेजने दूरचित्रवाणीवर डिसेंबर २००८ ला  पाहिली. तेथे संपर्क करून  संबंधित पदासाठी अर्ज करून परीक्षा द्यायची होती. १० पदांसाठी १०८ अर्ज आले होते. परीक्षा झाल्यानंतर दोन महिन्यांनी परवेजला दूरध्वनी आला आणि सांगण्यात आले की, ‘संगणक शिक्षक प्रशिक्षणासाठी पंचवीस जणांची निवड करण्यात आली असून त्यामध्ये तुमचे नाव आहे.’ त्यावेळी परवेजला नवीन नोकरी मिळणार ही कल्पनाच आनंद देत होती. परवेजने प्रशिक्षणाच्या दरम्यान मनाशी पक्के केले होते की, ‘अंतिम दहा जणांमध्ये आपले नाव असलेच पाहिजे.’ चार दिवसांच्या प्रशिक्षणानंतर मुलाखत घेण्यात आली. मुलाखतीनंतर परवेजची निवड कराड नगरपरिषद शाळा क्रमांक ७ येथे करण्यात आली.

“परवेजच्या मनाने ही नोकरी अगोदरच पक्की केली होती. परीक्षा, प्रशिक्षण आणि मुलाखत ही औपचारिकता त्याने पार पाडली, त्याच्या सुरुवातीपासूनच्या दृढ आत्मविश्वासातच हे प्रतिबिंबीत होते.”

‘चांगल्या नोकरीची उत्तम सुरुवात’ म्हणून परवेज याकडे पाहतो. कारण याआधी केलेले काम हे तात्पुरत्या स्वरूपाचे होते. परवेज कराड नगरपरिषद शाळा क्रमांक ७ येथे संचारक पदावर रुजू झाला. त्याला मुलांना शिकवण्यात आनंद वाटू लागला. तीन वर्षे संचारक पदावर काम करताना विविध बाबी शिकता आल्या. नगरपरिषदेसाठीचा अहवाल (रिपोर्ट), प्रशासन अधिकाऱ्यांशी संपर्क, शाळेचा अहवाल, आदी कामे केली. जुलै २०१२ ला परवेजला टीम लिडर पदावर बढती देण्यात आली. ते काम त्याने  दोन वर्षे पाहिले. मार्च २०१४ पासून त्याला  सातारा डिस्ट्रीक्ट को-ऑर्डीनेटरची (जिल्हा समन्वयक) जबाबदारी देण्यात आली. त्याच्याकडे कराड नगरपरिषदेच्या १० शाळा, महाबळेश्वर नगरपरिषदेच्या ६ शाळा आणि कोल्हापूरची १ खाजगी शाळा यांचे दायित्व आहे. 

नगरपरिषदेच्या शाळेत शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांची आर्थिक परिस्थिती बेताची. पालक दिवसभर नोकरीवर असून मुले शाळेत शिकतात. त्यामुळे त्या मुलांकडे जास्त लक्ष देणे परवेजला महत्वाचे वाटते. नगरपरिषदेच्या शाळेत कामाच्या बिलांसंदर्भात विविध अडचणींना सामोरे जावे लागले. त्या अडचणींवर अनुभवाने उपाय काढता येतो. महाबळेश्वर नगरपरिषदेतील नगराध्यक्ष मुलांच्या शिक्षणाबाबत आणि कार्यक्रमासंदर्भात जागृत असून वेळोवेळी सहकार्य करतात. शाळेच्या वार्षिक प्रदर्शनाला विद्यार्थी, पालक, प्रशासकीय अधिकारी, इत्यादी आवर्जून उपस्थित असतात. 

प्रथम इन्फोटेक फाउंडेशनमध्ये काम करताना विद्यार्थ्यांसोबत व्यवहार, मुल्यांकन पद्धत, संचारकांशी चर्चा, टीम लिडर संदर्भातील बाबी प्रशिक्षणात शिकायला मिळतात. संवाद कौशल्य, लोकांसमोर व्यासपीठावरून बोलण्याचे धाडस, नियोजन कुशलता, इ. बदल परवेजला स्वत:च्या व्यक्तिमत्वात झालेले जाणवतात. परवेजला सर्वांना आपल्यात सामावून घेणे, वेगळ्या गोष्टी आणि  नवीन गोष्टी शिकायला आवडतात. 

Parvej at work with his team

प्रथम इन्फोटेक फाउंडेशनच्या सहा वर्षाच्या कारकिर्दीत वेगवेगळे चढ-उतार पाहिले, असे परवेज म्हणतो. संचारक असताना विद्यार्थ्यांसोबत काम करतानाचा आनंद... त्यानंतर टीम लिडर झाल्यावर स्वत:ची एक टीम उभी करताना नियोजनात्मक गोष्टी... वेगवेगळ्या अडचणींची हाताळणी आणि समस्येवर उपाय शोधण्याचे कसब अनुभवातून शिकायला मिळाले. डिस्ट्रीक्ट को-ऑर्डीनेटर झाल्यावर प्रशासकीय अधिकाऱ्यांसोबत काम करताना शासकीय कामाचा अनुभव आला. मुख्य कार्यकारी अधिकाऱ्यांसोबत काम करण्याची कला आणि राजकीय व्यक्तींशी व्यवहार करतानाची दक्षता अनुभवायला मिळाली. स्वत:चे व्यक्तिमत्व घडवण्यासोबतच वेगवेगळ्या जीवन कौशल्यांचा विकास अनुभवाच्या शिकवणीतून होत गेल्याचे परवेजला जाणवते.   


           भविष्यात कॉम्प्युटर हार्डवेअर आणि रिपेरिंग व्यवसायात उतरण्याची परवेजची तयारी आहे. त्यासंदर्भातील काम प्राथमिक पातळीवर सुरु आहे. छोट्या प्रमाणावर सुरु केलेल्या व्यवसायाला मोठे स्वरूप देण्याचा त्याचा विचार आहे.  मला त्यासंदर्भातील तांत्रिक ज्ञान आणि कौशल्य अवगत आहे. कराडमध्ये व्यवसाय आणि नोकरीच्या संधी कमी प्रमाणात असल्यामुळे शिक्षण पूर्ण झाल्यावर तेथील तरुण मुंबई-पुण्यासारख्या महानगरांचा मार्ग पकडतो. कराडमध्ये राहून व्यवसाय करण्याची माझी इच्छा  आहे. आयुष्यात अनेक चढ-उतार येतात; परंतु त्या परिस्थितीला आपण कसे सामोरे जातो आणि निर्णय घेतो. यावर बऱ्याच गोष्टी अवलंबून असतात, असे परवेजला वाटते. स्वत:ची प्रगती करून त्याचा फायदा समाजाला होईल, असा प्रयत्न कारकीर्दीच्या टप्प्यावर करण्याचा परवेजचा मानस  आहे. परवेजची सामाजिक भरारी किती उंच जाते याकडे माझे लक्ष आहे . तुम्हाला परवेजबाबत काय वाटते ? 

Tuesday, 18 August 2015

कॉम्प्युटरशी ओळख कोर्समुळे झाली . - शुभम पवार

Shubham Pawar

कॉम्प्युटरचा दैनंदिन वापर आणि ऑफिसमधले काम यांसाठी कॉम्प्युटर शिकणे महत्वाचे आहे.  शुभमच्या मनातही  कॉम्प्युटर शिकण्याविषयी इच्छा बळावली.  शुभम हा नववी उत्तीर्ण असून त्याची शिकण्याची इच्छा आहे. वडिल बिल्डींगच्या सिक्युरिटीमध्ये नोकरीला असून त्याची आई घरकाम करते.  शुभमच्या मित्राने कॉम्प्युटरचा कोर्स केला होता, मित्राने त्याला  डिजिटल लिटरसी कोर्सबाबत माहिती सांगितली.

रोटरी क्लब आणि प्रथम इन्फोटेक फाउंडेशनच्या डिजिटल लिटरसी कोर्सबाबत   (डी.एल.सी.) शुभमला समजल्यानंतर गुरुकुल विद्यापीठ इंग्लिश हायस्कूलच्या सेंटरमध्ये जाऊन त्याने अॅडमिशन घेतले. त्यामुळे कॉम्प्युटरचे बेसिक नॉलेज डिजिटल लिटरसी कोर्सच्या माध्यमातून  शुभमला मिळाले.

कोर्समध्ये वर्ड, एक्सेल आणि पॉवर पॉइंट यांसोबत  प्रिंट आउट काढणे, पेंटिंग करणे, टीव्ही चॅनलचे लोगो तयार करणे. उदा. स्टार न्यूज आणि कार्टून नेटवर्क, इंटरनेट, इ. क्लासमध्ये शिकवण्यात आले. पेंटिंग करणे आणि सिम्बॉल बनवायला शुभमला आवडायचे. ‘क्लासचे टीचर शिकवताना चांगल्याप्रकारे समजावून सांगायचे. काही समजले नाही, अडचण आली किंवा चुकले तर टीचर स्वत: सांगत असे.’ असे शुभम म्हणतो. अभ्यास करताना काही राहून गेले, तर मित्र मदत करत असत. कोर्सच्या अभ्यासक्रमाची सहकाऱ्यांसोबत चर्चा होताना वेगवेगळ्या गोष्टींची माहिती मिळायची.  शुभम सांगतो की, ‘मला कॉम्प्युटरचे काम कधी जमले नाही. कॉम्प्युटर सुरु करणे आणि तो बंद  करणे, हे मला कोर्समुळे समजले.  
    

फायर सिस्टममध्ये शुभम नोकरीला असून फायर अलार्म संदर्भातील कामाची जबाबदारी त्याच्याकडे आहे . तांत्रिक बाबी तपासणे, एखादी समस्या असल्यास ती पाहणे, इ. कामे  शुभमकडे आहेत. त्यासोबतच ऑफिसमध्ये कॉम्प्युटरचे टायपिंग करणे आणि प्रिंट आउट देणे, हे काम  डिजिटल लिटरसी कोर्समुळे शक्य झाले असे शुभमला वाटते.  

Monday, 17 August 2015

बच्चों को अनुशासन सिखाना जरुरी है – आसावरी कांबळे

Asawari Kamble



आसावरी कांबळे रत्नागिरी में प्रथम इंफोटेक फाउंडेशन के साथ कार्य कर रही है. बेहद अनुशासित परिवार में पली बड़ी आसावरी स्वभाव से भी व्यवहारिक (प्रैक्टिकल) है. पिता महाराष्ट्र पुलिस में सिपाही के पद पर नियुक्त थे और घर में माता- पता के अलावा 5 बच्चे थे. जिनकी शिक्षा के लिए पिता को काफी परिश्रम करना पड़ा परन्तु उन्होंने सभी की शिक्षा अच्छे से पूर्ण करवाई. आसावरी 5 बच्चों में तीसरी बेटी थी उन्होंने अपनी शुरूआती पढ़ाई मुंबई से और ग्रेजुएशन सांगली से पूरा किया है. बात करते हुए इस चीज़ का एहसास हो रहा था, कि उन्हें उनका लक्ष्य बहुत ही साफ़ तौर से पता था, और उसी लक्ष्य का पीछा करते हुए उन्होंने एम् ए पूरा किया. इसके अलावा आसावरी ने एम् एस सी आई टी से कंप्यूटर का कोर्स भी पूरा किया है.

2008 में समाचारपत्र के मध्यम से, जब आसावरी को प्रथम इंफोटेक फाउंडेशन में शिक्षकों की नियुक्ति के बारे में पता चला तो, उन्होंने इसके लिए आवेदन किया और तुरंत बतौर संचारिका (शिक्षक) कार्य की शुरुआत कर दी. उनकी जवाबदारी बच्चों को अलग- अलग एक्टिविटीज़ के जरिये शिक्षा देनेकी थी. बच्चों को सेल्फ लर्निंग के माध्यम से तैयार करना, अलग अलग कंप्यूटर संबंधित खेलों, चार्टों के माध्यम से बच्चों को सिखाना, कई तरह- तरह की सॉफ्ट स्किल्स का प्रशिक्षण देना आदि कार्य थे. शुरूआती दौर में बतौर संचारिका आसावरी 150 बच्चों के बीच में कार्य कर रहीं थी. फिलहाल आसावरी टीम लीडर है और उनके साथ  11 संचारकों (शिक्षक) के साथ करीब- करीब 1,300 बच्चों के बीच में कार्य कर रही है.

Asawari in class


आसावरी का मानना है कि “बच्चों को अनुशासन सिखाना बहुत जरुरी है. क्योंकि आज के युग में इन्टरनेट के माध्यम से इतनी जानकारी उपलब्ध है कि बच्चों का मन भटकना स्वाभाविक है. ऐसे में अगर बच्चों को सही रीति से शिक्षा दी जाये तो बेशक वो अच्छी शख्सियत के रूप में विकसित हो सकतें है.” उनका मानना है कि “अनुशासन और दुर्व्यवहार में एक बहुत छोटा सा फर्क है और यह बात शिक्षकों और माता- पिता को भी समझना जरुरी है.”

आसावरी ने इसके पहले कहीं दूसरी जगह कार्य नहीं किया है, ऐसे में शुरूआती दौर में वो काफी असहज महसूस किया करती थी, किसी से बोल नहीं पाती थी ऐसे में जब से उन्होंने प्रथम इंफोटेक फाउंडेशन के साथ कार्य किया है, उनका मनोबल काफी बढ़ गया है, किसी से भी बात करना, अगर कोई डील करनी हो, कोर्स के सम्बंधित किसी को प्रेजेंटेशन देना हो, टीम को संभालना हो या यह सब कार्य वे अब आसानी से कर सकती हैं. आसावरी का मानना है की जब भी कोई अवसर आपके सामने आते है, जिसमे आपको सीखने का मौका मिल सके तो कभी नहीं गंवाना चाहिए.

डॉक्टर भीमराव अम्बेडकर और सावित्री बाई फुले को अपना आदर्श मानने वाली आसावरी स्वाभाव से ही व्यावहारिक नज़र आती है. डॉक्टर अम्बेडकर और फुले के अलावा आसावरी अपने पति और ससुर से काफी प्रेरित है. वो बताती हैं कि “सभी का उद्देश्य अज्ञानता के खिलाफ था, मेरे ससुर और पति दोनों ने ही मुझे काफी प्रेरित किया है, इसलिए आज मैं कार्य कर पा रही हूँ.” वही आजादी आसावरी ने अपने स्टाफ और बच्चों को दे रखी है, वो चाहती हैं कि उनके इर्दगिर्द सभी लोग ज्ञान से परिपूर्ण हो जाये, और अपने जीवन में तरक्की कर सकें.

आसावरी बताती है कि “जब भी कोई काम मुझे मेरे साथ कार्य कर रहे शिक्षकों से या बच्चों से करवाना होता है तो मैं खुद उनके साथ वही कार्य करने लगती हूँ. कोशिश यह करती है कि मुझ को देख कर बाकी के लोग भी वही सब चीज़ें करें, सीखें और निरंतर क्रियात्मक गुण खुद में विकसित करें. उनका मानना है कि “जिन लोगों के लिए हम कार्य कर रहें है, उन्हें कंप्यूटर एजुकेशन से रूबरू करवाना बेहद जरुरी है क्योंकि अगर यह लोग सीख गए तो आने वाले समय में खुद की परिस्थितियों के साथ साथ देश में भी बदलाव लाया जा सकेगा.”


भविष्य में आसावरी की चाह है कि, बच्चों को एडवांस शिक्षा दी जानी चाहिए, ताकि वो मार्केट की मांगों पर खड़े रह सकें. “आने वाले समय में तकनीकी ज्यादा एडवांस रहेगी, उसके लिए भी हमें तैयार रहना बेहद जरुरी है.”

Friday, 14 August 2015

Not just dreaming... living it too!!

Laxmi Waghmode

Residing in Ghansoli and mother of 2, this young lady, Laxmi Waghmode, has big dreams and has already taken the first step towards achieving them. She thanks the Digital Literacy Course (DLC) in helping her do this.

After completing her H.S.C, Laxmi began working for an Insurance company. Her main role was to sell Bhima policies. She dreamt big dreams but never thought she could make them happen. Her dreams were only dreams, until she got to know of the DLC course and all the goodness that came with it.

One of her friends had joined the course at SVN English High school, Khoparkhairane and recommended the same to her. She immediately joined too and they both began attending classes together. Laxmi had a computer at her place which was used only by her children for their school work. “I never used it, only watched them work on the computer and tried to learn whatever I could but always wanted to learn more”, says Laxmi.

And when she joined the course, this wish came true and she learnt more and more each time she went to class. Laxmi began enjoying the course and went back home and shared it with her kids. “Now I know more than my children, I help them, teach them and they are so proud of me”, says Laxmi with a bright smile on her face.

This was the same year when Laxmi completed her graduation too.
When asked about how has the course benefitted her professionally, Laxmi says,” I did the course to learn about computers and also to help me with my work. I can now enter client names and policy numbers and a lot of other details very well. It has made my data entry work easy and fun”.  She goes on to add, “Along with Information technology, they polish our soft skills too, like communication, body language, how to live in the present, how to handle stress and much more. And the best part is all this is done through games and activities”. Laxmi enjoys the work place soft skill sessions and goes home and does the activities with her children too. They all love it!

The nature of Laxmi’s work leaves her with a lot of free time. She has to visit the office only once or twice a week to submit documents. “I am looking for a second job now because I feel i am wasting so many hours as well as my energy and my skills”, says the ambitious lady. The course has helped her realise her potential and brought out her hidden qualities and now there is no turning back for her.

Laxmi’s husband works at the APMC market, Navi Mumbai and has done a lot for the family. Laxmi wants to do more. She has big dreams. They have a house of their own, but Laxmi wants a bigger one and she wants to buy it on her own. She also wants a car, infact she has already started driving classes. “I know all my dreams will come true some day. I am living so many of them already”, says a cheerful Laxmi.

“Now that I have benefitted from the course, I believe that I should help others too”. Laxmi got 4 of her friends enrolled in the next batch. We wish her luck in achieving all that she dreams of.

Thursday, 13 August 2015

स्वप्ने पहावीत तर मोठी... - संदेश सोनार

Sandesh Sonar

महाराष्ट्रातील पंढरपुरचे श्री विठ्ठल दर्शन,  वारकरी संप्रदाय  आणि पंढरीची वारी हे  परंपरेपासून सुरु आहे. संदेशचा जन्म जरी पुण्यातला असला तरी  त्याचे पालन-पोषण आणि शिक्षण  पंढरपुरातलेच. त्याचे वडिल हे शासकीय नोकरीत कामाला असल्यामुळे घरची परिस्थिती व्यवस्थित, आई ही घरीच असायची. संदेश ‘एकत्र कुटुंब पद्धती’मध्ये राहत असल्यामुळे वडिलधारी मंडळी सोबत होती.  संदेशचे वडिल नगरपालिकेत कामाला असल्यामुळे पंढरपुरात लोक त्याला चांगल्याप्रकारे ओळखत.

संदेशचे १ली ते ४थी पर्यंतचे शिक्षण आदर्श शाळेत झाले. त्यानंतर ५ वी ते १० वीचे शिक्षण द.ह.कवठेकर शाळा, पंढरपूर येथे केले. दहावीनंतरच्या सुट्टीत संदेशने कॉम्प्युटरचा बेसिक कोर्स केला. घरी  कॉम्प्युटर असल्यामुळे  संदेश तो शाळेत असल्यापासूनच हाताळायचा.  संदेशने पुण्यात डी.एड. केल्यानंतर सोलापूरला बी.ए.  केले.

गावातल्या  शाळेत शिक्षक पदासाठी जागा रिक्त असल्याचे कळाले. तेव्हा तिथे जाऊन नोकरी  केली, ती ही २० दिवसांची...त्या दिवसांनी संदेशला विद्यार्थ्यांसमोर शिकवण्याचे धाडस निर्माण केले. डी.एड. मधील वास्तव कारकिर्दीसाठी ते दिवस महत्वाचे ठरले, असे संदेश सांगतो.

एका परिचित व्यक्तीच्या सांगण्यानूसार नगरपालिकेत हार्डवेअरच्या कामानिमित्त संदेशचे जाणे झाले.  हार्डवेअर व्यतिरिक्त  डी.एड. आणि बी.ए.चे शिक्षण झाले असल्याचे संबंधित व्यक्तीला संदेशने सांगितले.  तेव्हा संदेशला संचारकांची (कॉम्प्युटर टीचर)  मिटींग  घेण्यास  सांगण्यात आले. त्यामध्ये संचारकांनी संदेशला सांगितले की, ‘आमची  कॉम्प्युटरची ट्रेनिंग झाली असून आम्हाला शाळेत शिकवायला सांगितले आहे.’ तेव्हा संदेशला कळाले की, तो टीम लिडर असून त्याच्यावर सर्व संचारकांची जबाबदारी आहे. तेव्हा संदेश तो प्रथम इन्फोटेक फाउंडेशनमध्ये नोकरीला आहे, हे कळाले.  टीम लिडर या पदावर काम करताना डी.एड.च्या शिक्षणाचा उपयोग संदेशला करुन घेता आला.

नवीन संचारकांची  मुलाखत घेणे, त्यांची शाळेत नेमणूक करणे, संचारकांचे ट्रेनिंग घेणे, संचारकांसोबत मिटींग करणे, अभ्यासक्रम वेळेवर पूर्ण करण्याची दक्षता घेणे, परीक्षेच्या वेळी उपस्थित राहून लक्ष ठेवणे, कामांचा पाठपुरावा करणे, समस्या असल्यास ती सोडवणे, आदी कामांची जबाबदारी संदेशवर असते.  हार्डवेअरचा रिपोर्ट, विद्यार्थ्यांचा अहवाल, उपस्थिती पट, इ. माहिती संबंधित प्रमुखांना वेळच्यावेळी द्यावी लागते, असे संदेश सांगतो. सुरुवातीपासून काम करण्याची आवड असल्यामुळे संस्थेच्या कामात त्याचा फायदा झाल्याचे संदेश नमूद करतो.  कामे वेळच्या वेळी करण्याची सवय लागली. वेगवेगळ्या व्यक्तींच्या अनुभवी कामामुळे संदेशचा आत्मविश्वासही दुणावला आहे.  
  

Sandesh with his students

काम करत असताना विविध कौशल्ये आत्मसात झाल्याचे संदेश सांगतो,त्याची स्टेज डेअरिंग वाढली असून तो सर्वांसमोर बोलू शकतो. लोकांशी बोलताना संवाद कौशल्यामध्ये बदल झाल्याचे तो सांगतो. संदेशची विविध संस्थांतील मान्यवर लोकांशी ओळख निर्माण  झाली. त्यासोबत शाळेचे मुख्याध्यापक, नगराध्यक्ष, मुख्य कार्यकारी अधिकारी, आमदार,इ. लोकांशी संपर्क वाढून त्याची संस्थेच्या प्रगतीसाठी मदत झाली.

प्रथम इन्फोटेक फाउंडेशनची ‘निर्णयक्षमता’ संदेशला भावते. संस्थेची कार्यपद्धतीही चांगली असून ती  त्याला आवडते. समाजातील ज्या स्तरातील विद्यार्थ्यांसाठी संस्था काम करते, तो दृष्टीकोन काम करण्याला प्रोत्साहन देतो. असे संदेश सांगतो.   

नगरपालिकेच्या शाळेत संस्थेचे काम सुरु आहे. संदेशचे वडीलही नगरपालिकेत कामाला आहेत. तेव्हा त्याच्या वडिलांना शिक्षकांकडून विचारण्यात येते की. ‘तुम्ही संदेश सोनारचे वडिल  ना !’  ही आठवण संदेश आवर्जून सांगतो.  ‘प्रथम इन्फोटेक फाउंडेशनमध्ये असल्यापासून आई-वडिलांचे नाव समाजात आदराने घेतले जाते.’ याचा संदेशला अभिमान वाटतो.  संदेशचे व्यक्तिमत्व आणि संस्कार यांचा त्याच्या जडणघडणीत मोलाचा वाटा आहे.  

घरच्यांची इच्छा होती की, संदेशचा व्यवसाय असावा. कारण संदेशच्या एका काकाचे पंढरपुरात सर्वात मोठे सर्व्हिस सेंटर असून त्यामध्ये गाड्यांच्या संदर्भातील कामकाज चालते. दुसऱ्या काकांचे... मोठ्या गाड्यांच्या  सुट्या भागांचे (पार्टस्) दुकान होते.

‘वसंतपुष्प’ ही संदेशची सामाजिक संस्था असून तिच्या माध्यमातून  एका शाळेला त्याने बारा कॉम्प्युटर देणगी स्वरुपात दिले. तसेच संस्थेच्या माध्यमातून उत्सव कार्यातही मदत केली जाते. संदेशचे आडनाव सोनार असूनही त्यांचे सोन्याचे दुकान नाही. घरच्यांची इच्छा आहे की सोनाराच्या क्षेत्रात व्यवसाय करावा.


‘स्वप्ने पहावीत तर मोठी...’ हा ‘संदेश’ स्वत: मानत असल्यामुळे  त्याने सोन्याची पेढी  सुरु केली. त्यासाठी घरच्यांकडून कुठलीही मदत संदेशने  घेतली नाही. भविष्यात सोन्याचे मोठे दुकान सुरु करण्याचा संदेशचा मानस  आहे. व्यवसायासोबतच  ‘वसंतपुष्प’ या संस्थेच्या माध्यमातून सामाजिक उपक्रमही संदेश करणार आहे. संदेशच्या स्वप्नांची पूर्तता होताना त्याची भरारी कोणता पल्ला गाठते, हे पाहणे महत्वाचे ठरेल.

Wednesday, 12 August 2015

सीखी हुई कौशल की बादौलत मैं कार्य कर रहीं हूँ- अरुणा ठाकुर

Aruna Thakur

एक खुशहाल जीवन यापन कर रही अरुणा आज से 15 साल पहले जब शादी के अटूट बंधन से जुडी तब घर की माली हालत बहुत ही अच्छी थी. अरुणा के पति कल्याण- डोंबिवली म्युनिसिपल ट्रांसपोर्ट में कार्यरत थे. लेकिन परिस्थितियों के चलते यह जॉब चली गई, और घर की माली हालत बिगड़ने लगी थी. अरुणा ने शादी से पूर्व बीए द्वितीय वर्ष की पढ़ाई की थी अरुणा बताती है कि “शिक्षण के दौरान या शादी के बाद मुझे जॉब करने की कोई जरुरत नहीं थी, क्योंकि सब अच्छा था. लेकिन जब पारिवारिक दशा में बदलाव आने लगे तो मैंने जॉब करने फैसला कर लिया.”

लेकिन परेशानी यह थी की अधूरी पढ़ाई और बिना किसी अनुभव के अरुणा को जॉब कैसे मिलती? 15 साल कोई जॉब न करते हुए, अचानक जॉब ढूँढना कठिन था, तभी उन्हें रोटरी क्लब ऑफ़ इंडिया और प्रथम इन्फोटेक फाउंडेशन द्वारा चलाये जा रहे डिजिटल लिट्रेसी कोर्स (डीएलसी) के बारे में पता चला. डीएलसी के इस दो महीने के कोर्स में कंप्यूटर से जुडी अलग- अलग बातों को सिखता जाता है, जिसमे पहले मोड्यूल में ऑपरेटिंग सिस्टम, दूसरे में मोड्यूल माइक्रोसॉफ्ट ऑफिस, और तीसरे मोड्यूल में इन्टरनेट जैसे विषयों को सीखाया जाता है. अरुणा बताती है कि “मेरे पति को अच्छी जॉब नहीं मिल पा रही थी, इस बीच उन्होंने ऑटो रिक्शा चला शुरू किया, और मैंने यह कोर्स करना शुरू किया. इस कोर्स को अच्छी तरह से पूरा करना मेरा उद्देश्य था. जिसके बाद मैंने 2 महीने की इंटर्नशिप भी की, उस आधार पर मुझे जॉब के लिए चुना गया.”

अगर सही दिशा लोगों को दे दी जाये तो वो यकीनन अपना मुकाम हासिल कर सकतें है; उदाहरण आपके सामने है... खैर; अरुणा बताती है कि “इस कोर्स में कई तरह के कौशल हमे सिखाये जातें है.” “इन कौशल का प्रशिक्षण बहुत जरुरी होता है, इन कौशल की बदौलत आज मैं रोजगार योग्य हूँ. बोलने से लेकर निडरता तक मैं खुद में काफी बदलाव देख रही हूँ.”

इसके अलावा अरुणा ने सिविल डिफेन्स का प्रशिक्षण भी प्राप्त किया है. “इस कोर्स मे, आपातकालीन परिस्थितियों में, लोगों की मदद करना सिखाया गया है.” “जैसे अगर कोई इमारत गिर जाती है, तो जब तक सरकारी सुविधाए वहां तक न पंहुच जाये, तब तक लोगों की मदद करना, फर्स्ट ऐड से लेकर ऑक्सीजन, अगर कोई व्यक्ति गंभीर परिस्थिति में होता है तो, उसमे सूचक पत्र (लेबलिंग) लगाने का भी कार्य करतें है, ताकि चिकित्सकों द्वारा इलाज की प्रक्रिया तुरंत शुरू की जा सकें.

“डीएलसी कोर्स में मैंने जो भी यहाँ सीखा है उसका मैं प्रशिक्षण केन्द्रों के अलावा निजी जीवन में भी इतेमाल करती हूँ. मेरी इच्छा है कि जरुरतमंद व्यक्तियों का मैं सही मार्गदर्शन कर सकूँ.”